The Lay of Hárbard
Þórr fór ór Austrvegi ok kom at sundi einu. Öðrum megin sundsins var ferjukarlinn með skipit. Þórr kallaði:
Thor was on his way back from a journey in the East, and came to a sound; on the other side of the sound was a ferryman with a boat. Thor called out:
"Hverr er sá sveinn sveina,
er stendr fyr sundit handan?"
"Who is the fellow yonder,
on the farther shore of the sound?"
Ferjukarlinn kvað:
"Hverr er sá karl karla,
er kallar of váginn?"
The ferryman spake:
"What kind of a peasant is yon,
that calls o'er the bay?"
Þórr kvað:
"Fer þú mik um sundit,
fæði ek þik á morgun;
meis hef ek á baki,
verðr-a matr in betri;
át ek í hvíld,
áðr ek heiman fór,
síldr ok hafra;
saðr em ek enn þess."
Thor spake:
"Ferry me over the sound;
I will feed thee therefor in the morning;
A basket I have on my back,
and food therein, none better;
At leisure I ate,
ere the house I left,
Of herrings and porridge,
so plenty I had."
Ferjukarlinn kvað:
"Árligum verkum
hrósar þú, verðinum;
veizt-at-tu fyrir görla,
döpr eru þín heimkynni,
dauð, hygg ek, at þín móðir sé."
The ferryman spake:
"Of thy morning feats art thou proud,
but the future thou knowest not wholly;
Doleful thine home-coming is:
thy mother, me thinks, is dead."
Þórr kvað:
"Þat segir þú nú,
er hverjum þykkir
mest at vita,
at mín móðir dauð sé."
Thor spake:
"Now hast thou said
what to each must seem
The mightiest grief,
that my mother is dead."
Ferjukarlinn kvað:
"Þeygi er sem þú
þrjú bú góð eigir;
berbeinn þú stendr
ok hefr brautinga gervi,
þatki, at þú hafir brækr þínar."
The ferryman spake:
"Three good dwellings,
methinks, thou hast not;
Barefoot thou standest,
and wearest a beggar's dress;
Not even hose dost thou have."
Þórr kvað:
"Stýrðu hingat eikjunni,
ek mun þér stöðna kenna, —
eða hverr á skipit,
er þú heldr við landit?"
Thor spake:
"Steer thou hither the boat;
the landing here shall I show thee;
But whose the craft
that thou keepest on the shore?"
Ferjukarlinn kvað:
"Hildolfr sá heitir,
er mik halda bað,
rekkr inn ráðsvinni,
er býr í Ráðseyjarsundi;
bað-at hann hlennimenn flytja
eða hrossaþjófa,
góða eina
ok þá, er ek görva kunna;
segðu til nafns þíns,
ef þú vill um sundit fara!"
The ferryman spake:
"Hildolf is he
who bade me have it,
A hero wise;
his home is at Rathsey's sound.
He bade me no robbers to steer,
nor stealers of steeds,
But worthy men,
and those whom well do I know.
Say now thy name,
if over the sound thou wilt fare."
Þórr kvað:
"Segja mun ek til nafns míns,
þótt ek sekr séak,
ok til alls eðlis:
Ek em Óðins sonr,
Meila bróðir,
en Magna faðir,
þrúðvaldr goða,
við Þór knáttu hér dæma!
Hins vil ek nú spyrja,
hvat þú heitir."
Thor spake:
"My name indeed shall I tell,
though in danger I am,
And all my race;
I am Othin's son,
Meili's brother,
and Magni's father,
The strong one of the gods;
with Thor now speech canst thou get.
And now would I know
what name thou hast."
Ferjukarlinn kvað:
"Hárbarðr ek heiti,
hylk um nafn sjaldan."
The ferryman spake:
"Harbarth am I,
and seldom I hide my name."
Þórr kvað:
"Hvat skaltu of nafn hylja,
nema þú sakar eigir?"
Thor spake:
"Why shouldst thou hide thy name,
if quarrel thou hast not?"
Hárbarðr kvað:
"En þótt ek sakar eiga,
þá mun ek forða fjörvi mínu
fyr slíkum sem þú ert,
nema ek feigr sé."
Harbarth spake:
"And though I had a quarrel,
from such as thou art
Yet none the less
my life would I guard,
Unless I be doomed to die."
Þórr kvað:
"Harm ljótan
mér þykkir í því
at vaða um váginn til þín
ok væta ögur minn;
skylda ek launa
kögursveini þínum
kanginyrði,
ef ek kæmumk yfir sundit."
Thor spake:
"Great trouble, methinks,
would it be to come to thee,
To wade the waters across,
and wet my middle;
Weakling, well shall I pay
thy mocking words,
if across the sound I come."
Hárbarðr kvað:
"Hér mun ek standa
ok þín heðan bíða;
fannt-a þú mann in harðara
at Hrungni dauðan."
Harbarth spake:
"Here shall I stand
and await thee here;
Thou hast found since Hrungnir died
no fiercer man."
Þórr kvað:
"Hins viltu nú geta,
er vit Hrungnir deildum,
sá inn stórúðgi jötunn,
er ór steini var höfuðit á;
þó lét ek hann falla
ok fyrir hníga.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Thor spake:
"Fain art thou to tell
how with Hrungnir I fought,
The haughty giant,
whose head of stone was made;
And yet I felled him,
and stretched him before me.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Hárbarðr kvað:
"Var ek með Fjölvari
fimm vetr alla
í ey þeiri,
er Algræn heitir;
vega vér þar knáttum
ok val fella,
margs at freista,
mans at kosta."
Harbarth spake:
"Five full winters
with Fjolvar was I,
And dwelt in the isle
that is Algrön called;
There could we fight,
and fell the slain,
Much could we seek,
and maids could master."
Þórr kvað:
"Hversu snúnuðu yðr konur yðrar?"
Thor spake:
"How won ye success with your women?"
Hárbarðr kvað:
"Sparkar áttu vér konur,
ef oss at spökum yrði;
horskar áttu vér konur,
ef oss hollar væri;
þær ór sandi
síma undu,
ok ór dali djúpum
grund of grófu;
varð ek þeim einn öllum
efri at ráðum;
hvílda ek hjá þeim systrum sjau,
ok hafða ek geð þeira allt ok gaman.
Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"
Harbarth spake:
"Lively women we had,
if they wise for us were;
Wise were the women we had,
if they kind for us were;
For ropes of sand
they would seek to wind,
And the bottom to dig
from the deepest dale.
Wiser than all
in counsel I was,
And there I slept
by the sisters seven,
And joy full great
did I get from each.
What, Thor, didst thou the while?"
Þórr kvað:
"Ek drap Þjaza,
inn þrúðmóðga jötun,
upp ek varp augum
Alvalda sonar
á þann inn heiða himin;
þau eru merki mest
minna verka,
þau er allir menn síðan of séa.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Thor spake:
"Thjazi I felled,
the giant fierce,
And I hurled the eyes
of Alvaldi's son
To the heavens hot above;
Of my deeds the mightiest
marks are these,
That all men since can see.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Hárbarðr kvað:
"Miklar manvélar
ek hafða við myrkriður,
þá er ek vélta þær frá verum;
harðan jötun
ek hugða Hlébarð vera,
gaf hann mér gambantein,
en ek vélta hann ór viti."
Harbarth spoke:
"Much love-craft I wrought
with them who ride by night,
When I stole them by stealth from their husbands;
A giant hard
was Hlebarth, methinks:
His wand he gave me as gift,
And I stole his wits away."
Þórr kvað:
"Illum huga
launaðir þú þá góðar gjafar."
Thor spake:
"Thou didst repay good gifts with evil mind."
Hárbarðr kvað:
"Þat hefr eik,
er af annarri skefr,
of sik er hverr í slíku.
Hvat vanntu þá meðan Þórr?"
Harbarth spake:
"The oak must have
what it shaves from another;
In such things each for himself.
What, Thor, didst thou the while?"
Þórr kvað:
"Ek var austr
ok jötna barðak
brúðir bölvísar,
er til bjargs gengu;
mikil myndi ætt jötna,
ef allir lifði
vætr myndi manna
undir Miðgarði.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Thor spake:
"Eastward I fared,
of the giants I felled
Their ill-working women
who went to the mountain;
And large were the giants' throng
if all were alive;
No men would there be
in Mithgarth more.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Hárbarðr kvað:
"Var ek á Vallandi
ok vígum fylgdak,
atta ek jöfrum,
en aldri sættak;
Óðinn á jarla,
þá er í val falla,
en Þórr á þrælakyn."
Harbarth spake:
"In Valland I was,
and wars I raised,
Princes I angered,
and peace brought never;
The noble who fall
in the fight hath Othin,
And Thor hath the race of the thralls."
Þórr kvað:
"Ójafnt skipta
er þú myndir með ásum liði,
ef þú ættir vilgi mikils vald."
Thor spake:
"Unequal gifts
of men wouldst thou give to the gods,
If might too much thou shouldst have."
Hárbarðr kvað:
"Þórr á afl ærit,
en ekki hjarta;
af hræðslu ok hugbleyði
þér var í hanzka troðit,
ok þóttisk-a þú þá Þórr vera;
hvárki þú þá þorðir
fyr hræðslu þinni
hnjósa né físa,
svá at Fjalarr heyrði."
Harbarth spake:
"Thor has might enough,
but never a heart;
For cowardly fear
in a glove wast thou fain to crawl,
And there forgot thou wast Thor;
Afraid there thou wast,
thy fear was such,
To fart or sneeze
lest Fjalar should hear."
Þórr kvað:
"Hárbarðr inn ragi,
ek mynda þik í hel drepa,
ef ek mætta seilask um sund."
Thor spake:
"Thou womanish Harbarth,
to hell would I smite thee straight,
Could mine arm reach over the sound."
Hárbarðr kvað:
"Hvat skyldir um sund seilask,
er sakir ro alls engar?
Hvat vanntu þá, Þórr?"
Harbarth spake:
"Wherefore reach over the sound,
since strife we have none?
What, Thor, didst thou do then?"
Þórr kvað:
"Ek var austr
ok ána varðak,
þá er mik sóttu
þeir Svárangs synir;
grjóti þeir mik börðu,
gagni urðu þeir þó lítt fegnir,
þó urðu þeir mik fyrri
friðar at biðja.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Thor spake:
"Eastward I was,
and the river I guarded well,
Where the sons of Svarang
sought me there;
Stones did they hurl;
small joy did they have of winning;
Before me there
to ask for peace did they fare.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Hárbarðr kvað:
"Ek var austr
ok við einhverja dæmðak,
lék ek við ina línhvítu
ok launþing háðak;
gladdak ina gullbjörtu,
gamni mær unði."
Harbarth spake:
"Eastward I was,
and spake with a certain one,
I played with the linen-white maid,
and met her by stealth;
I gladdened the gold-decked one,
and she granted me joy."
Þórr kvað:
"Góð átt þú þér mankynni þar þá."
Thor spake:
"Full fair was thy woman-finding."
Hárbarðr kvað:
"Liðs þíns
væra ek þá þurfi, Þórr,
at ek helda þeiri inni línhvítu mey."
Harbarth spake:
"Thy help did I need then, Thor,
to hold the white maid fast."
Þórr kvað:
"Ek munda þér þá þat veita,
ef ek viðr of kæmumk."
Thor spake:
"Gladly, had I been there,
my help to thee had been given."
Hárbarðr kvað:
"Ek mynda þér þá trúa,
nema þú mik í tryggð véltir."
Harbarth spake:
"I might have trusted thee then,
didst thou not betray thy troth."
Þórr kvað:
"Emk-at ek sá hælbítr
sem húðskór forn á vár."
Thor spake:
"No heel-biter am I, in truth,
like an old leather shoe in spring."
Hárbarðr kvað:
"Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"
Harbarth spoke:
"What, Thor, didst thou the while?"
Þórr kvað:
"Brúðir berserkja
barðak í Hléseyju;
þær höfðu verst unnit,
vélta þjóð alla."
Thor spake:
"In Hlesey the brides
of the Berserkers slew I;
Most evil they were,
and all they betrayed."
Hárbarðr kvað:
"Klæki vanntu þá, Þórr,
er þú á konum barðir."
Harbarth spake:
"Shame didst thou win,
that women thou slewest, Thor."
Þórr kvað:
"Vargynjur þat váru,
en varla konur,
skelldu skip mitt,
er ek skorðat hafðak,
ægðu mér járnlurki
en eltu Þjalfa.
Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"
Thor spake:
"She-wolves they were like,
and women but little;
My ship, which well
I had trimmed, did they shake;
With clubs of iron they threatened,
and Thjalfi they drove off.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Hárbarðr kvað:
"Ek vark í hernum,
er hingat gerðisk
gnæfa gunnfana,
geir at rjóða."
Harbarth spake:
"In the host I was
that hither fared,
The banners to raise,
and the spear to redden."
Þórr kvað:
"Þess viltu nú geta,
er þú fórt oss óljúfan at bjóða."
Thor spake:
"Wilt thou now say
that hatred thou soughtest to bring us?"
Hárbarðr kvað:
"Bæta skal þér þat þá
munda baugi,
sem jafnendr unnu,
þeir er okkr vilja sætta."
Harbarth spake:
"A ring for thy hand
shall make all right for thee,
As the judge decides
who sets us two at peace."
Þórr kvað:
"Hvar namtu þessi
in hnæfiligu orð,
er ek heyrða aldregi
in hnæfiligri?"
Thor spake:
"Where foundest thou
so foul and scornful a speech?
More foul a speech
I never before have heard."
Hárbarðr kvað:
"Nam ek at mönnum
þeim inum aldrænum,
er búa í heimis skógum."
Harbarth spake:
"I learned it from men,
the men so old,
Who dwell in the hills of home."
Þórr kvað:
"Þó gefr þú gott nafn dysjum,
er þú kallar þær heimis skóga."
Thor spake:
"A name full good
to heaps of stones thou givest
When thou callest them hills of home."
Hárbarðr kvað:
"Svá dæmi ek of slíkt far."
Harbarth spake:
"Of such things speak I so."
Þórr kvað:
"Orðkringi þín
mun þér illa koma,
ef ek ræð á vág at vaða;
ulfi hæra
hygg ek þik æpa munu,
ef þú hlýtr af hamri högg."
Thor spake:
"Ill for thee comes
thy keenness of tongue,
If the water I choose to wade;
Louder, I ween,
than a wolf thou cryest,
If a blow of my hammer thou hast."
Hárbarðr kvað:
"Sif á hó heima,
hans muntu fund vilja,
þann muntu þrek drýgja,
þat er þér skyldara."
Harbarth spake:
"Sif has a lover at home,
and him shouldst thou meet;
More fitting it were
on him to put forth thy strength."
Þórr kvað:
"Mælir þú at munns ráði,
svá at mér skyldi verst þykkja,
halr inn hugblauði,
hygg ek, at þú ljúgir."
Thor spake:
"Thy tongue still makes thee say
what seems most ill to me,
Thou witless man! Thou liest, I ween."
Hárbarðr kvað:
"Satt hygg ek mik segja;
seinn ertu at för þinni,
langt myndir þú nú kominn, Þórr,
ef þú litum færir."
Harbarth spake:
"Truth do I speak,
but slow on thy way thou art;
Far hadst thou gone
if now in the boat thou hadst fared."
Þórr kvað:
"Hárbarðr inn ragi,
heldr hefr þú nú mik dvalðan."
Thor spake:
"Thou womanish Harbarth!
here hast thou held me too long."
Hárbarðr kvað:
"Ása-þórs hugða ek
aldregi mundu
glepja féhirði farar."
Harbarth spake:
"I thought not ever
that Asathor would be hindered
By a ferryman thus from faring."
Þórr kvað:
"Ráð mun ek þér nú ráða;
ró þú hingat bátinum,
hættum hætingi,
hittu föður Magna."
Thor spake:
"One counsel I bring thee now:
row hither thy boat;
No more of scoffing;
set Magni's father across."
Hárbarðr kvað:
"Farðu firr sundi,
þér skal fars synja."
Harbarth spake:
"From the sound go hence;
the passage thou hast not."
Þórr kvað:
"Vísa þú mér nú leiðina,
alls þú vill mik eigi um váginn ferja."
Thor spake:
"The way now show me, since thou takest me not o'er the water."
Hárbarðr kvað:
"Lítit er at synja,
langt er at fara;
stund er til stokksins,
önnur til steinsins,
haltu svá til vinstra vegsins,
unz þú hittir Verland;
þar mun Fjörgyn
hitta Þór, son sinn,
ok mun hon kenna hánum áttunga brautir
til Óðins landa."
Harbarth spake:
"To refuse it is little, to fare it is long;
A while to the stock, and a while to the stone;
Then the road to thy left, till Verland thou reachest;
And there shall Fjorgyn her son Thor find,
And the road of her children she shows him to Othin's realm."
Þórr kvað:
"Mun ek taka þangat í dag?"
Thor spake:
"May I come so far in a day?"
Hárbarðr kvað:
"Taka við víl ok erfiði,
at upprennandi sólu,
er ek get þána."
Harbarth spake:
"With toil and trouble perchance,
While the sun still shines, or so I think."
Þórr kvað:
"Skammt mun nú mál okkat,
alls þú mér skætingu einni svarar;
launa mun ek þér farsynjun,
ef vit finnumk í sinn annat."
Thor spake:
"Short now shall be our speech, for thou speakest in mockery only;
The passage thou gavest me not I shall pay thee if ever we meet."
Hárbarðr kvað:
"Far þú nú,
þars þik hafi allan gramir."
Harbarth spake:
"Get hence where every evil thing shall have thee!"
Translation by Henry Adams Bellows.