The Lay of Fáfnir
Sigurðr ok Reginn fóru upp á Gnitaheiði ok hittu þar slóð Fáfnis, þá er hann skreið til vatns. Þar gerði Sigurðr gröf mikla á veginum, ok gekk Sigurðr þar í. En er Fáfnir skreið af gullinu, blés hann eitri, ok hraut þat fyrir ofan höfuð Sigurði. En er Fáfnir skreið yfir gröfina, þá lagði Sigurðr hann með sverði til hjarta. Fáfnir hristi sik ok barði höfði ok sporði. Sigurðr hljóp ór gröfinni, ok sá þá hvárr annan. Fáfnir kvað:
Sigurth and Regin went up to the Gnitaheith, and found there the track that Fafnir made when he crawled to water. Then Sigurth made a great trench across the path, and took his place therein. When Fafnir crawled from his gold, he blew out venom, and it ran down from above on Sigurth's head. But when Fafnir crawled over the trench, then Sigurth thrust his sword into his body to the heart. Fafnir writhed and struck out with his head and tail. Sigurth leaped from the trench, and each looked at the other. Fafnir said:
"Sveinn ok sveinn,
hverjum ertu svein of borinn?
Hverra ertu manna mögr,
er þú á Fáfni rautt
þinn inn frána mæki?
Stöndumk til hjarta hjörr."
"Youth, oh, youth!
of whom then, youth, art thou born?
Say whose son thou art,
Who in Fafnir's blood
thy bright blade reddened,
And struck thy sword to my heart."
Sigurðr dulði nafn síns, fyrir því at þat var trúa þeira í forneskju, at orð feigs manns mætti mikit, ef hann bölvaði óvin sínum með nafni. Hann kvað:
Sigurth concealed his name because it was believed in olden times that the word of a dying man might have great power if he cursed his foe by his name. He said:
"Göfugt dýr ek heiti,
en ek gengit hefk
inn móðurlausi mögr,
föður ek ákk-a
sem fira synir;
æ geng ek einn saman."
"The Noble Hart
my name, and I go
A motherless man abroad;
Father I had not,
as others have,
And lonely ever I live."
Fáfnir kvað:
"Veiztu, ef föður né átt-at
sem fira synir,
af hverju vastu undri alinn?"
Fafnir spake:
"If father thou hadst not,
as others have,
By what wonder wast thou born?
(Though thy name on the day
of my death thou hidest,
Thou knowest now thou dost lie.)"
Sigurðr kvað:
"Ætterni mitt
kveð ek þér ókunnigt vera
ok mik sjalfan it sama;
Sigurðr ek heiti,
Sigmundr hét minn faðir,
er hefk þik vápnum vegit."
Sigurth spake:
"My race, methinks,
is unknown to thee,
And so am I myself;
Sigurth my name,
and Sigmund's son,
Who smote thee thus with the sword."
Fáfnir kvað:
"Hverr þik hvatti?
Hví hvetjask lézt
mínu fjörvi at fara?
Inn fráneygi sveinn,
þú áttir föður bitran;
óbornum skjór á skeið."
Fafnir spake:
"Who drove thee on?
why wert thou driven
My life to make me lose?
A father brave
had the bright-eyed youth,
For bold in boyhood thou art."
Sigurðr kvað:
"Hugr mik hvatti,
hendr mér fulltýðu
ok minn inn hvassi hjörr;
fár er hvatr,
er hröðask tekr,
ef í barnæsku er blauðr."
Sigurth spake:
"My heart did drive me,
my hand fulfilled,
And my shining sword so sharp;
Few are keen
when old age comes,
Who timid in boyhood be."
Fáfnir kvað:
"Veit ek, ef þú vaxa næðir
fyr þinna vina brjósti,
sæi maðr þik vreiðan vega;
nú ertu haftr
ok hernuminn;
æ kveða bandingja bifask."
Fafnir spake:
"If thou mightest grow
thy friends among,
One might see thee fiercely fight;
But bound thou art,
and in battle taken,
And to fear are prisoners prone."
Sigurðr kvað:
"Því bregðr þú mér, Fáfnir,
at til fjarri séak
mínum feðrmunum;
eigi em ek haftr,
þótt ek væra hernumi;
þú fannt, at ek laus lifi."
Sigurth spake:
"Thou blamest me, Fafnir,
that I see from afar
The wealth that my father's was;
Not bound am I,
though in battle taken,
Thou hast found that free I live."
Fáfnir kvað:
"Heiftyrði ein
telr þú þér í hvívetna,
en ek þér satt eitt segik:
It gjalla gull
ok it glóðrauða fé,
þér verða þeir baugar at bana."
Fafnir spake:
"In all I say
dost thou hatred see,
Yet truth alone do I tell;
The sounding gold,
the glow-red wealth,
And the rings thy bane shall be."
Sigurðr kvað:
"Féi ráða
vill fyrða hverr
æ til ins eina dags;
því at einu sinni
skal alda hverr
fara til heljar heðan."
Sigurth spake:
"Some one the hoard
shall ever hold,
Till the destined day shall come;
For a time there is
when every man
Shall journey hence to hell."
Fáfnir kvað:
"Norna dóm
þú munt fyr nesjum hafa
ok ósvinns apa;
í vatni þú drukknar,
ef í vindi rær;
allt er feigs forað."
Fafnir spake:
"The fate of the Norns
before the headland
Thou findest, and doom of a fool;
In the water shalt drown
if thou row 'gainst the wind,
All danger is near to death."
Sigurðr kvað:
"Segðu mér, Fáfnir,
alls þik fróðan kveða
ok vel margt vita,
hverjar ro þær nornir,
er nauðgönglar ro
ok kjósa mæðr frá mögum."
Sigurth spake:
"Tell me then, Fafnir,
for wise thou art famed,
And much thou knowest now:
Who are the Norns
who are helpful in need,
And the babe from the mother bring?"
Fáfnir kvað:
"Sundrbornar mjök
segi ek nornir vera,
eigu-t þær ætt saman;
sumar eru áskunngar,
sumar alfkunngar,
sumar dætr Dvalins."
Fafnir spake:
"Of many births
the Norns must be,
Nor one in race they were;
Some to gods, others
to elves are kin,
And Dvalin's daughters some."
Sigurðr kvað:
"Segðu mér þat, Fáfnir,
alls þik fróðan kveða
ok vel margt vita,
hvé sá holmr heitir,
er blanda hjörlegi
Surtr ok æsir saman."
Sigurth spake:
"Tell me then, Fafnir,
for wise thou art famed,
And much thou knowest now:
How call they the isle
where all the gods
And Surt shall sword-sweat mingle?"
Fáfnir kvað:
"Óskópnir hann heitir,
en þar öll skulu
geirum leika goð;
Bilröst brotnar,
er þeir á brú fara,
ok svima í móðu marir."
Fafnir spake:
"Oskopnir is it,
where all the gods
Shall seek the play of swords;
Bilrost breaks
when they cross the bridge,
And the steeds shall swim in the flood."
"Ægishjalm
bar ek of alda sonum,
meðan ek of menjum lák;
einn rammari
hugðumk öllum vera,
fannk-a ek svá marga mögu."
Fafnir spake:
"The fear-helm I wore
to afright mankind,
While guarding my gold I lay;
Mightier seemed I
than any man,
For a fiercer never I found."
Sigurðr kvað:
"Ægishjalmr
bergr einungi,
hvar skulu vreiðir vega;
þá þat finnr,
er með fleirum kemr,
at engi er einna hvatastr."
Sigurth spake:
"The fear-helm surely
no man shields
When he faces a valiant foe;
Oft one finds,
when the foe he meets,
That he is not the bravest of all.,"
Fáfnir kvað:
"Eitri ek fnæsta,
er ek á arfi lá
miklum míns föður.
*********"
Fafnir spake:
"Venom I breathed
when bright I lay
By the hoard my father had;
(There was none so mighty
as dared to meet me,
And weapons nor wiles I feared.)"
Sigurðr kvað:
"Inn fráni ormr,
þú gerðir fræs mikla
ok galzt harðan hug;
heift at meiri
verðr hölða sonum,
at þann hjalm hafi."
Sigurth spake:
"Glittering worm,
thy hissing was great,
And hard didst show thy heart;
But hatred more
have the sons of men
For him who owns the helm."
Fáfnir kvað:
"Ræð ek þér nú, Sigurðr,
en þú ráð nemir,
ok ríð heim heðan;
it gjalla gull
ok it glóðrauða fé,
þér verða þeir baugar at bana."
Fafnir spake:
"I counsel thee, Sigurth,
heed my speech,
And ride thou homeward hence,
The sounding gold,
the glow-red wealth,
And the rings thy bane shall be."
Sigurðr kvað:
"Ráð er þér ráðit,
en ek ríða mun
til þess gulls, er í lyngvi liggr,
en þú, Fáfnir,
ligg í fjörbrotum,
þar er þik hel hafi."
Sigurth spake:
"Thy counsel is given,
but go I shall
To the gold in the heather hidden;
And, Fafnir, thou
with death dost fight,
Lying where Hel shall have thee."
Fáfnir kvað:
"Reginn mik réð,
hann þik ráða mun,
hann mun okkr verða báðum at bana;
fjör sitt láta,
hygg ek, at Fáfnir myni;
þitt varð nú meira megin."
Fafnir spake:
"Regin betrayed me,
and thee will betray,
Us both to death will he bring;
His life, methinks,
must Fafnir lose,
For the mightier man wast thou."
Reginn var á brott horfinn, meðan Sigurðr vá Fáfni, ok kom þá aftr, er Sigurðr strauk blóð af sverðinu. Reginn kvað:
Regin had gone to a distance while Sigurth fought Fafnir, and came back while Sigurth was wiping the blood from his sword. Regin said:
"Heill þú nú, Sigurðr,
nú hefir þú sigr vegit
ok Fáfni of farit;
manna þeira,
er mold troða,
þik kveð ek óblauðastan alinn."
"Hail to thee, Sigurth!
Thou victory hast,
And Fafnir in fight hast slain;
Of all the men
who tread the earth,
Most fearless art thou, methinks."
Sigurðr kvað:
"Þat er óvíst at vita,
þá er komum allir saman,
sigtíva synir,
hverr óblauðastr er alinn;
margr er sá hvatr,
er hjör né rýðr
annars brjóstum í."
Sigurth spake:
"Unknown it is,
when all are together,
(The sons of the glorious gods,)
Who bravest born shall seem;
Some are valiant
who redden no sword
In the blood of a foeman's breast."
Reginn kvað:
"Glaðr ertu nú, Sigurðr,
ok gagni feginn,
er þú þerrir Gram á grasi;
bróður minn
hefr þú benjaðan,
ok vald ek þó sjalfr sumu."
Regin spake:
"Glad art thou, Sigurth,
of battle gained,
As Gram with grass thou cleansest;
My brother fierce
in fight hast slain,
And somewhat I did myself."
Sigurðr kvað:
"Þú því rétt,
er ek ríða skyldak
hélug fjöll hinig;
féi ok fjörvi
réði sá inn fráni ormr,
nema þú frýðir mér hvats hugar."
Sigurth spake:
"Afar didst thou go
while Fafnir reddened
With his blood my blade so keen;
With the might of the dragon
my strength I matched,
While thou in the heather didst hide."
Þá gekk Reginn at Fáfni ok skar hjarta ór hánum með sverði, er Riðill heitir, ok þá drakk hann blóð ór undinni eftir. Reginn kvað:
"Sittu nú, Sigurðr,
en ek mun sofa ganga,
ok halt Fáfnis hjarta við funa;
eisköld ek vil
etin láta
eftir þenna dreyra drykk."
Regin spake:
"Longer wouldst thou
in the heather have let
Yon hoary giant hide,
Had the weapon availed not
that once I forged,
The keen-edged blade thou didst bear."
Sigurðr kvað:
"Fjarri þú gekkt,
meðan ek á Fáfni rauðk
minn inn hvassa hjör;
afli mínu
atta ek við orms megin,
meðan þú í lyngvi látt."
Sigurth spake:
"Better is heart
than a mighty blade
For him who shall fiercely fight;
The brave man well
shall fight and win,
Though dull his blade may be."
Reginn kvað:
"Lengi liggja
létir þú lyngvi í
þann inn aldna jötun,
ef þú sverðs né nytir,
þess er ek sjalfr gerða,
ok þíns ins hvassa hjörs."
"Brave men better
than cowards be,
When the clash of battle comes;
And better the glad
than the gloomy man
Shall face what before him lies."
Sigurðr kvað:
"Hugr er betri
en sé hjörs megin,
hvars vreiðir skulu vega,
því at hvatan mann
ek sé harðliga vega
með slævu sverði sigr."
"Thy rede it was
that I should ride
Hither o'er mountains high;
The glittering worm
would have wealth and life
If thou hadst not mocked at my might."
Then Regin went up to Fafnir and cut out his heart with his sword, that was named Rithil, and then he drank blood from the wounds. Regin said:
"Hvötum er betra
en sé óhvötum
í hildileik hafask;
glöðum er betra
en sé glúpnanda,
hvat sem at hendi kemr."
"Sit now, Sigurth,
for sleep will I,
Hold Fafnir's heart to the fire;
For all his heart
shall eaten be,
Since deep of blood I have drunk."
Sigurðr tók Fáfnis hjarta ok steikði á teini. Er hann hugði, at fullsteikt væri ok freyddi sveitinn ór hjartanu, þá tók hann á fingri sínum ok skynjaði, hvárt fullsteikt væri. Hann brann ok brá fingrinum í munn sér. En er hjartablóð Fáfnis kom á tungu hánum, ok skilði hann fugls rödd. Hann heyrði, at igður klökuðu á hrísinu. Igðan kvað:
Sigurth took Fafnir's heart and cooked it on a spit. When he thought that it was fully cooked, and the blood foamed out of the heart, then he tried it with his finger to see whether it was fully cooked. He burned his finger, and put it in his mouth. But when Fafnir's heart's-blood came on his tongue, he understood the speech of birds. He heard nut-hatches chattering in the thickets. A nut hatch said:
"Þar sitr Sigurðr
sveita stokkinn,
Fáfnis hjarta
við funa steikir;
spakr þætti mér
spillir bauga,
ef hann fjörsega
fránan æti."
"There sits Sigurth,
sprinkled with blood,
And Fafnir's heart
with fire he cooks;
Wise were the breaker
of rings, I ween,
To eat the life-muscles
all so bright."
Önnur kvað:
"Þar liggr Reginn,
ræðr um við sik,
vill tæla mög,
þann er trúir hánum,
berr af reiði
röng orð saman,
vill bölvasmiðr
bróður hefna."
A second spake:
"There Regin lies,
and plans he lays
The youth to betray
who trusts him well;
Lying words
with wiles will he speak,
Till his brother the maker
of mischief avenges."
In þriðja kvað:
"Höfði skemmra
láti hann inn hára þul
fara til heljar heðan;
öllu gulli
þá kná hann einn ráða,
fjölð því er und Fáfni lá."
A third spake:
"Less by a head
let the chatterer hoary
Go from here to hell;
Then all of the wealth
he alone can wield,
The gold that Fafnir guarded."
In fjórða kvað:
"Horskr þætti mér,
ef hafa kynni
ástráð mikit
yðvar systra,
hygði hann of sik
ok hugin gleddi;
þar er mér ulfs ván,
er ek eyru sék."
A fourth spake:
"Wise would he seem
if so he would heed
The counsel good
we sisters give;
Thought he would give,
and the ravens gladden,
There is ever a wolf
where his ears I spy."
In fimmta kvað:
"Er-at svá horskr
hildimeiðr
sem ek hers jaðar
hyggja myndak,
ef hann bróður lætr
á brot komask,
en hann öðrum hefir
aldrs of synjat."
A fifth spake:
"Less wise must be
the tree of battle
Than to me would seem
the leader of men,
If forth he lets
one brother fare,
When he of the other
the slayer is."
In sétta kvað:
"Mjök er ósviðr,
ef hann enn sparir
fjánda inn folkskáa,
þar er Reginn liggr,
er hann ráðinn hefr,
kann-at hann við slíku at séa."
A sixth spake:
"Most foolish he seems
if he shall spare
His foe, the bane of the folk,
There Regin lies,
who hath wronged him so,
Yet falsehood knows he not."
In sjaunda kvað:
"Höfði skemmra láti hann
þann inn hrímkalda jötun
ok af baugum búa;
þá mun hann fjár þess,
er Fáfnir réð,
einvaldi vera."
A seventh spake:
"Let the head from the frost-cold
giant be hewed,
And let him of rings be robbed;
Then all the wealth
which Fafnir's was
Shall belong to thee alone."
Sigurðr kvað:
"Verða-t svá rík sköp,
at Reginn skyli
mitt banorð bera;
því at þeir báðir bræðr
skulu bráðliga
fara til heljar heðan."
Sigurth spake:
"Not so rich a fate
shall Regin have
As the tale of my death to tell;
For soon the brothers
both shall die,
And hence to hell shall go."
Sigurðr hjó höfuð af Regin, ok þá át han Fáfnis hjarta ok drakk blóð þeira beggja, Regins ok Fáfnis. Þá heyrði Sigurðr, hvar igður mæltu:
Sigurth hewed off Regin's head, and then he ate Fafnir's heart, and drank the blood of both Regin and Fafnir. Then Sigurth heard what the nut-hatch said:
"Bitt þú, Sigurðr,
bauga rauða;
er-a konungligt
kvíða mörgu.
Mey veit ek eina
miklu fegrsta,
gulli gædda,
ef þú geta mættir."
"Bind, Sigurth, the golden
rings together, Not kingly is it
aught to fear; I know a maid,
there is none so fair, Rich in gold,
if thou mightest get her."
"Liggja til Gjúka
grænar brautir,
fram vísa sköp
folklíðöndum;
þar hefir dýrr konungr
dóttur alna;
þá muntu, Sigurðr,
mundi kaupa."
"Green the paths
that to Gjuki lead,
And his fate the way
to the wanderer shows;
The doughty king
a daughter has,
That thou as a bride
mayst, Sigurth, buy."
"Salr er á háu
Hindarfjalli,
allr er hann útan
eldi sveipinn,
þann hafa horskir
halir of görvan
ór ódökkum
Ógnar ljóma."
Another spake:
"A hall stands high
on Hindarfjoll,
All with flame
is it ringed without;
Warriors wise
did make it once
Out of the flaming
light of the flood."
"Veit ek á fjalli
folkvitr sofa
ok leikr yfir
lindar váði;
Yggr stakk þorni,
aðra felldi
hör-Gefn hali
en hafa vildi."
"On the mountain sleeps
a battle-maid,
And about her plays
the bane of the wood;
Ygg with the thorn
hath smitten her thus,
For she felled the fighter
he fain would save."
"Knáttu, mögr, séa
mey und hjalmi,
þá er frá vígi
Vingskorni reið;
má-at Sigrdrífar
svefni bregða
skjöldunga niðr
fyr sköpum norna."
"There mayst thou behold
the maiden helmed,
Who forth on Vingskornir
rode from the fight;
The victory-bringer
her sleep shall break not,
Thou heroes' son,
so the Norns have set."
Sigurðr reið eftir slóð Fáfnis til bælis hans ok fann þat opit ok hurðir af járni ok gætti. Af járni váru ok allir timbrstokkar í húsinu, en grafit í jörð niðr. Þar fann Sigurðr stórmikit gull ok fylldi þar tvær kistur. Þar tók hann ægishjálm ok gullbrynju ok sverðit Hrotta ok marga dýrgripi ok klyfjaði þar með Grana, en hestrinn vildi eigi fram ganga, fyrr en Sigurðr steig á bak hánum.
Sigurth rode along Fafnir's trail to his lair, and found it open. The gate-posts were of iron, and the gates; of iron, too, were all the beams in the house, which was dug down into the earth. There Sigurth found a mighty store of gold, and he filled two chests full thereof; he took the fear-helm and a golden mail-coat and the sword Hrotti, and many other precious things, and loaded Grani with them, but the horse would not go forward until Sigurth mounted on his back.
Translation by Henry Adams Bellows.